Còn đi trên đường hoặc ngồi trong góc xe mà tập trung tư tưởng thì ai mà biết được? Có thằng tướng ngu nào cười bạn đâu? Như trên tôi đã nói, sự tiếp tế thời gian có chỗ này quý nhất, là ta không thể tiêu non nó được. Và bây giờ tôi phải xét đến vấn đề là nên coi tuần lễ có sáu hay bảy ngày.
Không thể nào mang nợ! Bạn chỉ có thể tiêu phí thời gian đã qua; không thể tiêu phí được ngày mai, Trời giữ giùm ngày mai cho bạn; không thể tiêu phí được giờ sau, Trời giữ giùm giờ sau cho bạn. Bạn đừng sợ tôi sẽ bắt bạn chú ý đến nguyên tắc này, nguyên tắc nọ. Nhưng nếu không thể thu xếp sao cho số vốn 24 giờ một ngày đủ chi phí về thời giờ thì đời ta nhất định phải lúng túng.
Tôi cho chính nhờ thấu hiểu chân lý ấy mà tôi khác con heo nằm vũng bùn kia. Sao? Bạn bảo dùng hết năng lực vào 16 giờ đó thì 8 giờ còn lại sẽ mất giá trị ư? Không. Câu châm ngôn đó chưa đúng hẳn.
Hỡi người đời, anh phải tự biết anh. Nhưng bây giờ tôi già rồi và nghỉ hay không là tùy tuổi tác. Ai là người trong chúng ta không tự nhủ rằng: "khi nào có thêm chút thì giờ, sẽ làm việc này, việc nọ"?
Đó, thái độ của thầy phải như vậy. Có một bộ óc biết tuân ý ta thì nên lợi dụng nó một cách tối đa. Nhiệm vụ đó cũng đã khó khăn đấy chứ! Ít người làm tròn được.
Nhưng bạn cũng không có thể tiêu non thời gian được. Mà khó thay đổi cái của quỷ đó lắm. Riêng tôi, tôi nghĩ không có gì hợp thời bằng những tư tưởng của Marc Aurele hay Epictete; sách của hai ông rực rỡ những lý lẽ thông thường, áp dụng được vào đời sống hàng ngày của hạng trung nhân như bạn và tôi.
Có thời giờ thì bạn có thể kiếm ra được tiền bạc - thường là như vậy. Có lẽ bạn tưởng rằng tấu nhạc là hợp nhiều nhạc cụ một cách hỗn độn để gây một mớ âm thanh êm đềm. Chắc chắn là như thế sẽ có lợi.
Nhưng có gì lạ đâu? Vẫn là luật nhân quả mà. Có những người chưa bao giờ đọc Meredith (1) và dửng dưng khi nghe một cuộc tranh biện về vấn đề Stephan Phillips có phải là thi sĩ không. Và càng ít suy nghĩ bao nhiêu thì càng ít có lý trí bấy nhiêu.
Ở đây tôi chỉ muốn nhắc các bạn bẩm sinh không yêu văn rằng không phải chỉ có văn chương là nguồn độc nhất để hiểu biết. Tôi sợ những lời khuyên của tôi có giọng dạy đời và đường đột quá. Vậy lúc đầu, xin bạn đừng làm nhiều quá.
Tôi la lớn lên như vậy. mà trong khi làm việc, ông không cho bộ máy của mình chạy hết công suất của nó đâu. Tập thể dục sáng và chiều, chỉ mười phút thôi, mà bạn thấy sức khỏe tăng lên suốt ngày, tới vẻ mặt của bạn cũng thay đổi hẳn nữa.